Fróðleikur um dýr og dýrasjúkdóma

Ormasýkingar í hrossum

Ormasýkingar í hrossum er vandamál sem allir hestamenn kannast við. Það er staðreynd að nær allir hestar eru smitaðir af ormum hverju sinni en þó í mismiklum mæli. Einkenni ormasýkinga eru yfirleitt óljós, hrossin þrífast illa, hárafar er lélegt og fóðurnýtingin ekki sem skyldi enda má segja að verið sé að næra orminn. Vert er að geta þess að hrossasótt er í mörgum tilfellum afleiðing ormasýkinga, þ.e. skaða sem lirfur hafa valdið á líffærum.

Helstu ormategundir
Á Íslandi eru svokallaðir litlir dreyrormar algengasta ormategundin í hrossum. Lirfur þeirra valda skaða í slímhúð botnlangans og víðgirnisins með því að bora sig inn í hana. Ef lirfurnar eru margar, leggst hluti þeirra í dvala í slímhúðinni og vaknar á ný þegar vorar eða eftir ormalyfsmeðhöndlun. Þá brjótast lirfurnar á ný út í þarmana og valda slæmum niðurgangi. Svokallaðir stórir dreyrormar eru ekki eins algengir en sýking af þeirra völdum er mun hættulegri. Lirfur þeirra bora sig í gegnum garnavegginn og flakka um innri líffæri og geta m.a. valdið bólgu og kölkun í æðaveggjum sem getur síðar orsakað blóðtappa og garnadrep. Spóluormar eru algengastir hjá folöldum og trippum þar sem ónæmi gegn þeim myndast með aldrinum. Lirfur þeirra bora sig í gegnum garnavegginn, berast með blóðinu til lungna og þaðan er þeim hóstað upp í kok og kyngt niður í maga þar sem þær verða fullþroska. Hósti hjá trippum getur því verið einkenni um spóluormasmit. Af öðrum ormategundum má nefna hrossanjálg, folaldaorm og bandorm en sýkingar af þeirra völdum eru yfirleitt ekki eins alvarlegar og af völdum dreyrorma eða spóluorma.

Smitleiðir
Ormasmit berst á milli hrossa með eggjum og lirfum sem finnast í hrossaskít. Egg og lirfur finnast víða í umhverfi hestsins, þ.e í hesthúsum og í kringum þau og í beitilöndum. Hross á beit smitast af dreyrormum með því að fá í sig smithæfar lirfur með grasinu en mest er af þeim í kringum taðhrúgur. Þær geta lifað veturinn af ef skilyrði eru hagstæð. Hross sem koma á beit eru yfirleitt smituð fyrir og þannig eykst smitálagið á svæðinu og lirfunum fjölgar svo enn þegar líða tekur á sumarið.

Meðhöndlun / fyrirbygging
Meðhöndlun snýr að hrossunum sjálfum en einnig aðgerðum til að minnka smitálag í beitilöndum eins og t.d. friðun beitilands eða skipting upp í hólf. Um er að ræða fyrirbyggjandi aðgerðir þar sem aldrei verður hægt að koma algerlega fyrir ormasýkingar. Varðandi ormalyfsgjöf þá skal í fyrsta lagi gefa hrossunum ormalyf þegar þau eru tekin á hús. Skömmu áður en sleppt er skal meðhöndla á nýjan leik til að halda nýsmitun beitilandsins í lágmarki og endurtaka ormalyfsgjöf þegar skipt er um beitarhólf. Til eru nokkrar tegundir ormalyfja sem hafa mismunandi verkun. Sum þeirra verka einungis á fullorðna orma, önnur einnig á lirfurnar og enn önnur einnig á lúsina að einhverju leyti. Mikilvægt er að skipta öðru hvoru um ormalyf þar sem ormurinn getur myndað ónæmi gegn tilteknum lyfjum, séu þau notuð oft.