Fróðleikur um dýr og dýrasjúkdóma

Spóluormar í hundum og köttum

Iðraormar í hundum og köttum eru algeng sníkjudýr sem geta valdið hýslum sínum töluverðum óþægindum. Spóluormar eru þeirra algengastir og verður fjallað um þá hér.

Einkenni og smitleiðir
Einkenni spóluormasmits hjá hundum og köttum eru m.a. niðurgangur og/eða uppköst, hósti, þaninn kviður og mattur feldur. Einkenni eru jafnan alvarlegri hjá hvolpum og kettlingum en hjá fullorðnum dýrum sem geta verið full af ormum en nánast einkennalaus.

Smit getur borist með fleiri en einum hætti í dýrin. Egg berast út með saur og þroskast í umhverfinu og verða smithæf en þau geta verið mjög lífseig og lifað í mánuði og jafnvel ár við góð skilyrði. Dýrin geta fengið í sig egg við að hnusa og róta í jarðvegi. Hundar og kettir geta einnig smitast við að éta svokallaða millihýsla, ýmis smádýr eins og fugla og mýs sem eru smituð. Síðast en ekki síst getur smit (lirfur) borist í fóstur í gegnum fylgju hjá hvolpafullri tík eða í hvolpa og kettlinga með móðurmjólkinni. Þessi síðastnefnda smitleið er mjög mikilvæg og veldur því að hvolpar og kettlingar eru oft illa haldnir af ormasýkingu.

Þegar dýrin hafa innbyrgt eggin, klekjast þau og lirfurnar þroskast í meltingarveginum og berast svo með blóðinu um líkamann og til lungnanna. Þaðan er þeim hóstað upp og kyngt á ný ofan í maga þar sem þroskaferlið heldur áfram. Fullorðnir ormar í meltingarveginum senda svo frá sér egg sem berast út með saurnum. Sumar lirfur leggjast í dvala í vefjum líkamans og vakna seinna, t.d. við meðgöngu og flakka yfir í fóstur eða mjólkurkirtla.

Meðhöndlun / fyrirbygging
Alla hunda og ketti skal ormahreinsa árlega (um þetta er kveðið á í reglugerð um hollustuhætti). Auk þess er ráðlagt að gefa hvolpum ormalyf við 2ja, 4ra, 6 og 8 vikna aldur og kettlingum við 3ja, 5, 7 og 9 vikna aldur. Hvolpafullar tíkur og kettlingafullar læður er æskilegt að ormahreinsa á síðasta hluta meðgöngu til að minnka líkur á að hugsanlegt smit berist í afkvæmin. Fleiri en ein tegund ormalyfja eru til og mikilvægt er að fylgja leiðbeiningum um notkun lyfsins svo að það beri tilætlaðan árangur.

Smit í fólk
Spóluormar geta borist úr hundum og köttum í fólk og valdið sjúkdómi. Í mestri hættu eru börn sem komast í návígi við saurmengaðan sand og jarðveg og geta með þeim hætti fengið í sig egg. Lirfurnar geta síðan farið á flakk í líkamanum og valdið skaða í líffærum. Það er því afar mikilvægt að hylja sandkassa og venja sig á að þvo hendur vel eftir garðvinnu.